Önümçilikde iň köp ulanylýan usul presleme usulydyr, mysal üçin, Brinell gatylygy, Rokwell gatylygy, Wikers gatylygy we mikro gatylyk. Alnan gatylyk gymmaty, esasan, metal ýüzüniň daşary ýurt jisimleriniň aralaşmagy sebäpli ýüze çykýan plastik deformasiýa garşylygyny görkezýär.
Aşakda dürli gatylyk birliklerine gysgaça giriş berilýär:
1. Brinell gatylygy (HB)
Belli bir ululykdaky (adatça diametri 10 mm) berkiden polat topuny belli bir ýük bilen (adatça 3000 kg) materialyň ýüzüne basyň we ony belli bir wagtlap saklaň. Ýük aýrylandan soň, ýüküň çökük meýdana gatnaşygy Brinelliň berklik gymmatydyr (HB), kilogram güýji/mm2 (N/mm2).
2. Rokwelliň gatylygy (HR)
HB>450 ýa-da nusga gaty kiçi bolanda, Brinell gatylyk synagyny ulanyp bolmaýar we onuň ýerine Rokwell gatylyk ölçegini ulanmaly. Ol belli bir ýük astynda synagdan geçiriljek materialyň ýüzüne basmak üçin 120° burçly almaz konus ýa-da diametri 1,59 mm we 3,18 mm bolan polat top ulanýar we materialyň gatylygy çökükligiň çuňlugyndan alynýar. Synag materialynyň gatylygyna görä, ony üç dürli ölçegde görkezmek bolar:
HRA: Ol 60 kg ýük we almaz konus şekilli içlik ulanmak arkaly alynýan gatylykdyr we örän ýokary gatylykly materiallar (sementlenen karbid we ş.m.) üçin ulanylýar.
HRB: Bu 100 kg ýük we diametri 1,58 mm bolan berk polat top ulanmak arkaly alynýan gatylykdyr. Ol pes gatylykly materiallar (meselem, tawlanan polat, çoýun we ş.m.) üçin ulanylýar.
HRC: Ol 150 kg ýük we almaz konus şekilli içlik ulanmak arkaly alynýan gatylykdyr we ýokary gatylykly materiallar (meselem, berk polat we ş.m.) üçin ulanylýar.
3 Wickers gatylygy (HV)
Materialyň ýüzüne basmak üçin agramy 120 kg-dan az we depesiniň burçy 136° bolan romb şekilli kwadrat konus şekilli çukur ulanyň we materialyň çökük çukurynyň ýüzüniň meýdanyny ýük gymmatyna, ýagny Wikers gatylygynyň HV gymmatyna (kgf/mm2) bölüň.
Brinell we Rokwell gatylyk synaglary bilen deňeşdirilende, Vikers gatylyk synagynyň köp artykmaçlyklary bar. Onuň Brinell ýaly ýük P we indenter diametri D şertleriniň çäklendirmeleri we indenteriň deformasiýa meselesi ýok; şeýle hem Rokwelliň gatylyk gymmatynyň birleşdirilip bilinmejekdigi meselesi ýok. Şeýle hem, ol Rokwell ýaly islendik ýumşak we gaty materiallary synagdan geçirip bilýär we diňe Rokwelliň ýüzüniň gatylygy bilen amala aşyrylyp bilinýän örän inçe bölekleriň (ýa-da inçe gatlaklaryň) gatylygyny Rokwellden has gowy synagdan geçirip bilýär. Emma şeýle şertlerde hem ony diňe Rokwell şkalasynyň içinde deňeşdirip bolýar we beýleki gatylyk derejeleri bilen birleşdirip bolmaýar. Mundan başga-da, Rokwell ölçeg indeksi hökmünde indenter çuňlugyny ulanýandygy we indenter çuňlugy hemişe indenter giňliginden kiçi bolandygy üçin, onuň deňeşdirme ýalňyşlygy hem uly. Şonuň üçin, Rokwelliň gatylyk maglumatlary Brinell we Vikers ýaly durnukly däl we elbetde, Wikers takyklygy ýaly durnukly däl.
Brinell, Rokwell we Wikers arasynda belli bir konwersiýa gatnaşygy bar we sorag edilip bilinýän konwersiýa gatnaşygynyň tablisasy bar.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 16-njy marty
